Wykaz publikacji "Pstr±g i Lipień"

PrzejdĽ do poprzedniego numeru (41) .

"Pstr±g i Lipień", nr 42 , Stanisław Cios

Pokarm szczupaka w wodach ryb łososiowatych w polsce

Zawarto¶ć żoł±dków ryb dostarcza wielu interesuj±cych informacji. Od wielu lat zapisuję sobie nie tylko informacje o pokarmie ryb łososiowatych w Polsce, ale także szczupaków z wód z tymi rybami. Interesuje mnie bowiem poznanie presji ze strony szczupaka na pstr±gi i lipienie, a także różnych aspektów biologii ofiar szczupaka. Poniżej przedstawiam podsumowanie wszystkich tych informacji.

Materiał był zbierany w okresie od 1985 do 1996 r. Liczy razem 105 ryb, o długo¶ci 26- 97 cm. Ryby pochodz± głównie z moich własnych połowów, zwłaszcza z wód Pomorza. Trzyna¶cie ryb pochodzi od znajomych wędkarzy, którzy przekazali mi żoł±dek lub informację o jego zawarto¶ci. Trzy ryby były złowione na muszkę, a pozostałe na spinning.

Dane o pokarmie szczupaków

(...)

(...)

(...)

Podsumowanie i wnioski

W poniższej tabeli zestawiłem cało¶ć materiału, co ułatwi wyci±ganie wniosków.

Tabela 1. Zawarto¶ć żoł±dków 105 szczupaków z różnych wód ryb łososiowatych(skróty: l – larwa, p – poczwarka, pp – pływaj±ca poczwarka chru¶cika).

Liczba szczupaków złowionych w poszczególnych miesi±cach odzwierciedla głównie intensywno¶ć wędkowania na spinning, a nie relatywn± aktywno¶ć ryb. Mała liczba w czerwcu, lipcu i wrze¶niu wynika z połowu na muszkę, a także z mniejszej liczby wyjazdów na te wody w tym czasie. Spo¶ród 105 analizowanych ryb, u 48 były puste żoł±dki. Tak wysoki odsetek (45,5%) pustych żoł±dków jest typowym zjawiskiem u szczupaka. Jest on nieco niższy u mniejszych ryb, które często żeruj± na bezkręgowcach. Największy szczupak z bezkręgowcem miał 50,5 cm długo¶ci, a ofiar± była płoszczyca (a więc relatywnie duży bezkręgowiec). Z moich danych z fińskich wód również wynika, że po osi±gnięciu 50-55 cm długo¶ci, szczupaki zaczynaj± przechodzić wył±cznie na duży pokarm (kręgowce). Pod względem masy w pokarmie dominowały kręgowce - 64 osobniki, w tym 4 minogi, 55 ryb i 5 żab. Były to głównie organizmy nie maj±ce większego znaczenia gospodarczego (ryby karpiowate, cierniki, żaby i minogi). Było jednak też 7 ryb łososiowatych (11% kręgowców) – trzy pstr±gi potokowe i cztery tęczowe. Oto szczegółowe dane o nich: Piława – tęczak 5 cm, Dobrzyca – tęczak 20 cm (w żoł±dku szczupaka 69 cm), Szczyra – potokowiec 7 cm, Rurzyca – potokowiec 8 cm, Brda – potokowiec 32 cm (w żoł±dku szczupaka 97 cm), tęczaki 13 i 15 cm. Z tego wynika, że:

- Presja szczupaka jest głównie na małe osobniki ryb łososiowatych. Duże szczupaki mog± także zjadać większe osobniki.

- Ryby łososiowate s± zjadane głównie w wodach, w których jest duża populacja tych ryb.

Je¶li chodzi o tęczaka, to do 1990 r. w Brdzie w Rytlu i Piławie w Zabrodziu było dużo tęczaków, uciekinierów z hodowli. Moje dane wskazuj±, że zapewne były one wówczas stałym składnikiem pokarmu licznych szczupaków w tych wodach. W materiale zwraca uwagę brak lipienia, który był liczny w latach 80. w wodach Pomorza. Nadmienię jednak, że w żoł±dku jednego szczupaka z Brdy (nie ujętego w notatkach), złowionego w paĽdzierniku 2002 r., stwierdziłem jednego lipienia około 13 cm długo¶ci. Tym niemniej, można wysnuć wniosek, że lipień, w odróżnieniu od pstr±gów, jest znacznie mniej podatny na presję ze strony szczupaka. Zapewne można to wi±zać z przebywaniem lipienia na otwartej wodzie w silnym nurcie. Przy założeniu, iż ¶rednio szczupak pobiera jednego kręgowca co trzy dni, to z moich danych wynika, że w ci±gu roku statystyczny szczupak zjada około 10 ryb łososiowatych. Na wodach z duż± populacj± ryb karpiowatych (np. na Wli), ta liczba jest znacznie mniejsza. Na wodach z dominuj±c± populacj± pstr±ga (np. na Szczyrej) pstr±gi mog± być głównym pokarmem, z powodu braku ryb buforowych.

Z punktu widzenia biologicznego na uwagę zasługuje obecno¶ć wielu minogów. W maju zjadane s± osobniki na tarle lub skazane na wymarcie po odbytym tarle. W tym czasie nieraz obserwowałem w Bystrej i Jeziorce osłabione minogi pływaj±ce w połowie wody, będ±ce łatw± zdobycz± drapieżników. Bardziej interesuj±ca jest natomiast ich obecno¶ć w listopadzie i grudniu, gdyż w tym czasie minogi powinny być zagrzebane w mule. Dotyczy to zarówno larw, jak i osobników dorosłych. Na przykład, Maitland (1980) podał, że dorosłe „zagrzebuj± się, tak jak larwy”, a aktywne staj± się dopiero wiosn±, gdy temperatura wody osi±gnie około 10°C. Obecno¶ć minogów w żoł±dkach szczupaków wskazuje, że póĽn± jesieni± minogi stosunkowo często opuszczaj± podłoże. Ten okres w życiu minogów jest słabo poznany, głównie z powodu utrudnionego dostępu do nich. Zawarto¶ć żoł±dków szczupaków rzuca więc nieco ¶wiatła na zachowanie się minogów w tym czasie.

Wszystkie żaby były br±zowe (Rana temporaria i/lub R. arvalis). Ich obecno¶ć w pokarmie szczupaka ma charakter sezonowy. Jesieni± do żoł±dków ryb trafiaj± żaby przemieszczaj±ce się na zimowisko na dnie różnych wód, w tym płyn±cych. W zimie zjadane s± one głównie w trakcie wysokiej wody, gdy s± wymywane z dna. W marcu natomiast żaby staj± się aktywniejsze, w zwi±zku z rozpoczęciem okresu godowego. Latem te żaby rzadko trafiaj± do wody. Identyczna sezonowo¶ć występuje także u pstr±ga. Aż 10 cierników występowało w żoł±dku jednego szczupaka z Brdy. Wynika to z przebywania cierników w niewielkich stadach. Życie w stadzie nie musi więc być sposobem na ochronę przed drapieżnikami; czasem wręcz może ułatwić żerowanie drapieżnikowi.

Literatura cytowana:

Maitland P.S. 1980. Review of the ecology of lampreys in northern Europe. Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 37:1944-1952.

Fotografie: Piotr Maj 

Pobierz cały numer 42.