Zagrożone i zaginione gatunki

Łukasz Drążewski, 23.03.2009

Polska Czerwona Księga Zwierząt jest rejestrem zagrożonych gatunków zwierząt na terenie Polski. Została stworzona na wzór międzynarodowej Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych. Zawiera ona listę ginących gatunków zwierząt z dokładnym ich opisem a także stopniem zagrożenia poszczególnych gatunków i proponowanymi sposobami ochrony. Obejumuje ona 130 gatunków zwierząt. Księga powstała w Instytucie Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, w Pracowni Ochrony Gatunkowej, pod redakcją Zbigniewa Głowacińskiego. Została wydana w 2001 roku przez Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne w Warszawie. W 2002 roku Instytut Ochrony Przyrody PAN w Krakowie opublikował Czerwoną listę zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce, która jest uproszczoną formą „czerwonej księgi”. W 2004 została wydana kolejna księga – tymarazem dotycząca bezkręgowców.
Polska czerwona księga roślin jest rejestrem gatunków roślin zagrożonych na terenie Polski wyginięciem, a także tych, które już wyginęły. Pierwsze wydanie polskiej czerwonej księgi roślin ukazało się w 1993 r. Księga ta zawierała opisy 206 taksonów, w tym 34 wymarłych (www.wikipedia.pl).

Tereny przyległe do Białej Przemszy charakteryzują się wielkim zróżnicowaniem biologicznym. Mamy tu do czynienia z terenami silnie przekształconymi przez człowieka, terenami poeksploatacyjnymi ale także obecne są obszary pozostające w stanie pierwotnym. Warunki panujące na tych ziemiach sprzyjają głównie roślinom. Bogate w chronioną florę są głównie śródleśne łąki, łąki łęgowe, tereny poeksploatacyjne. Pozwolę więc sobie przytoczyć w tym miejscu wyciąg z gatunków zagrożonych opracowany przez Pana Andrzeja Czyloka zamieszczone w książce opisanej we wstępie:

• Buławnik czerwony Cephalanthera rubra – występuje w buczynach storczykowych, na przykład w rezerwacie „Michałowiec”, w okolicy Diablej Góry;
• Cyklamen purpurowy Cyclamen purpurascens – znaleziony w 1958 roku na skałach koło Jaroszowca, mimo poszukiwań ponownie nie odnaleziony;
• Kruszczyk połabski Epipactis albensis – rośnie w łęgach nad Błędowskim Potokiem;
Kukułka krwista żółtawa Dactylorhiza incarnata ssp. ochroleuca – rośnie na wilgotnych łąkach w Sławkowie;
• Lipiennik Loesela Liparis loeselli – rośnie na wyrobisku po eksploatacji piasku i na łąkach w Jaworznie oraz na torfowisku w Sosnowcu;
• Mieczyk drobnokwiatowy Gladiolus felicis – zamieszczony w pierwszym wydaniu polskiej czerwonej księgi roślin jako gatunek znany jedynie z okazów zielnikowych. Osobniki o cechach tego gatunku zostały w 1996 r odnalezione w Sławkowie. Z uwagi na podejrzenie, że przyczyną wydzielenia tego gatunku, od bliskiego mu mieczyka dachówkowatego Gladiolus imbricatus były zmiany o charakterze chorobowym, odrebność tego gatunku jest aktualnie przedmiotem badań.
• Obuwik pospolity Cypripedium calceolus – rośnie w buczynach w rezerwacie „Michałowiec”, koło Jaroszowca oraz nad Błędowskim Potokiem;
Sasanka otwarta Pulsatilla patens – rosła w Olkuszu na terenie odkształconym przez dawną eksploatację rud kruszcowych, na stanowisku Sodowa Góra w Jaworznie w ostatnich latach, mimo poszukiwań, nie odnajdywana;
Storczyk samczy Orchis morio – rośnie na przesuszonych łąkach przy torze kolejowym w Sławkowie;
Storzan bezlistny Epipogium aphyllum – rośnie w łęgach nad Błędowskim Potokiem;
• Tłustosz pospolity dwubarwny Pinguicula vulgaris ssp. bicolor – rośnie na wyrobisku po eksploatacji piasku w Jaworznie;
• Turzyca zgrzebłowata Carex strigosa – rośnie w łęgach nad Błędowskim Potokiem;
• Warzucha polska Cochlearia polonica – do lat 70. XX w. rosła na skraju Pustyni Błędowskiej w źródłach Białej, po ich wyschnięciu, została przeniesiona na stanowisko zastępcze do źródlisk Centurii, gdzie utrzymuje się jej liczna populacja.
Wyblin jednolistny Malaxis monophyllos – rośnie Sławkowie w lasach na zboczach doliny Białej Przemszy oraz na wyrobisku po eksploatacji piasku w Jaworznie.

Zdecydowanie mniej gatunków zagrożonych występuje spośród kręgowców i bezkręgowców:

kręgowce:
• Cietrzew Tetrao tetrix – w latach 70. i 80. XX w. spotykany w okolicach Pustyni Błędowskiej obecnie brak danych o jego występowaniu (gatunek silnie zagrożon);

• Kulon Burhinus oedicnemus – w latach 70. XX w. obserwowany na obszarze Pustyni Błedowskiej, obecnie mimo poszukiwań nie stwierdzany (gatunek skrajnie zagrożony);
Traszka grzebieniasta Triturus cristatus – znajdowana w wąwozach koło Krzykawki i w ciekach okolic Sławkowa (gatunek niskiego ryzyka);
• Minóg strumieniowy Lampetra planeri – znaleziony w Białej Przemszy w strefie ujścia Centurii  (gatunek niskiego ryzyka).(widziany był także przeze mnie kilka lat temu w Łużniku dopływie Koziego Brodu, w czasie gdy Łużnik wysychał w końcowym odcinku można było spotkać martwe pojedyncze okazy)

stawonogi:
• Mrówkolew wydmowy Myrmyleon bore – licznie występuje na Pustyni Błędowskiej (gatunek bardzo wysokiego ryzyka);
• Czerwończyk nieparek Lycanea dispar – spotykany w dolinie Białej Przemszy w rejonie Błędowa i Kluczy (gatunek niskiego ryzyka);
• Rak szlachetny Astacus astacus – znany z jednego stanowiska w Sławkowie (gatunek wysokiego ryzyka).

Cietrzew
Kulon
Minóg strumieniowy
Czerwończyk nieparek




Źródła:
1. www.wikipedia.pl
2. „Kraina Białej Przemszy. Przyroda i Człowiek.” Stowarzyszenie Szansa Białej Przemszy, pod red.: A. Czyloka, J. Niewdany, A. Tyca, Olkusz 2006.(strona 116).
3. Rysunki ptaków: Władysław Siwek, „Ptaki Europy”, ELIPSA Warszawa 1990.
4. Rysunek minoga: Janusz Towpik, „Ryby wód polskich. Atlas.” A.Rudnicki, WSiP Warszawa 1989.
5. Zdjęcie motyla: Łukasz Drążewski
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Zostaw swój komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *