Zagrożone i zaginione gatunki

Polska Czerwona Księga Zwierząt jest rejestrem zagrożonych gatunków zwierząt na terenie Polski. Została stworzona na wzór międzynarodowej Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych. Zawiera ona listę ginących gatunków zwierząt z dokładnym ich opisem a także stopniem zagrożenia poszczególnych gatunków i proponowanymi sposobami ochrony. Obejumuje ona 130 gatunków zwierząt. Księga powstała w Instytucie Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, w Pracowni Ochrony Gatunkowej, pod redakcją Zbigniewa Głowacińskiego. Została wydana w 2001 roku przez Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne w Warszawie. W 2002 roku Instytut Ochrony Przyrody PAN w Krakowie opublikował Czerwoną listę zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce, która jest uproszczoną formą „czerwonej księgi”. W 2004 została wydana kolejna księga – tymarazem dotycząca bezkręgowców.

Polska czerwona księga roślin jest rejestrem gatunków roślin zagrożonych na terenie Polski wyginięciem, a także tych, które już wyginęły. Pierwsze wydanie polskiej czerwonej księgi roślin ukazało się w 1993 r. Księga ta zawierała opisy 206 taksonów, w tym 34 wymarłych (www.wikipedia.pl).

Tereny przyległe do Białej Przemszy charakteryzują się wielkim zróżnicowaniem biologicznym. Mamy tu do czynienia z terenami silnie przekształconymi przez człowieka, terenami poeksploatacyjnymi ale także obecne są obszary pozostające w stanie pierwotnym. Warunki panujące na tych ziemiach sprzyjają głównie roślinom. Bogate w chronioną florę są głównie śródleśne łąki, łąki łęgowe, tereny poeksploatacyjne. Pozwolę więc sobie przytoczyć w tym miejscu wyciąg z gatunków zagrożonych opracowany przez Pana Andrzeja Czyloka zamieszczone w książce opisanej we wstępie:

rośliny:

• Buławnik czerwony Cephalanthera rubra – występuje w buczynach storczykowych, na przykład w rezerwacie „Michałowiec”, w okolicy Diablej Góry;
• Cyklamen purpurowy Cyclamen purpurascens – znaleziony w 1958 roku na skałach koło Jaroszowca, mimo poszukiwań ponownie nie odnaleziony;
• Kruszczyk połabski Epipactis albensis – rośnie w łęgach nad Błędowskim Potokiem;
Kukułka krwista żółtawa Dactylorhiza incarnata ssp. ochroleuca – rośnie na wilgotnych łąkach w Sławkowie;
• Lipiennik Loesela Liparis loeselli – rośnie na wyrobisku po eksploatacji piasku i na łąkach w Jaworznie oraz na torfowisku w Sosnowcu;
• Mieczyk drobnokwiatowy Gladiolus felicis – zamieszczony w pierwszym wydaniu polskiej czerwonej księgi roślin jako gatunek znany jedynie z okazów zielnikowych. Osobniki o cechach tego gatunku zostały w 1996 r odnalezione w Sławkowie. Z uwagi na podejrzenie, że przyczyną wydzielenia tego gatunku, od bliskiego mu mieczyka dachówkowatego Gladiolus imbricatus były zmiany o charakterze chorobowym, odrebność tego gatunku jest aktualnie przedmiotem badań.
• Obuwik pospolity Cypripedium calceolus – rośnie w buczynach w rezerwacie „Michałowiec”, koło Jaroszowca oraz nad Błędowskim Potokiem;
Sasanka otwarta Pulsatilla patens – rosła w Olkuszu na terenie odkształconym przez dawną eksploatację rud kruszcowych, na stanowisku Sodowa Góra w Jaworznie w ostatnich latach, mimo poszukiwań, nie odnajdywana;
Storczyk samczy Orchis morio – rośnie na przesuszonych łąkach przy torze kolejowym w Sławkowie;
Storzan bezlistny Epipogium aphyllum – rośnie w łęgach nad Błędowskim Potokiem;
• Tłustosz pospolity dwubarwny Pinguicula vulgaris ssp. bicolor – rośnie na wyrobisku po eksploatacji piasku w Jaworznie;
• Turzyca zgrzebłowata Carex strigosa – rośnie w łęgach nad Błędowskim Potokiem;
• Warzucha polska Cochlearia polonica – do lat 70. XX w. rosła na skraju Pustyni Błędowskiej w źródłach Białej, po ich wyschnięciu, została przeniesiona na stanowisko zastępcze do źródlisk Centurii, gdzie utrzymuje się jej liczna populacja.
Wyblin jednolistny Malaxis monophyllos – rośnie Sławkowie w lasach na zboczach doliny Białej Przemszy oraz na wyrobisku po eksploatacji piasku w Jaworznie.

Zdecydowanie mniej gatunków zagrożonych występuje spośród kręgowców i bezkręgowców:

kręgowce:

• Cietrzew Tetrao tetrix – w latach 70. i 80. XX w. spotykany w okolicach Pustyni Błędowskiej obecnie brak danych o jego występowaniu (gatunek silnie zagrożon);

• Kulon Burhinus oedicnemus – w latach 70. XX w. obserwowany na obszarze Pustyni Błedowskiej, obecnie mimo poszukiwań nie stwierdzany (gatunek skrajnie zagrożony);
Traszka grzebieniasta Triturus cristatus – znajdowana w wąwozach koło Krzykawki i w ciekach okolic Sławkowa (gatunek niskiego ryzyka);
• Minóg strumieniowy Lampetra planeri – znaleziony w Białej Przemszy w strefie ujścia Centurii  (gatunek niskiego ryzyka).(widziany był także przeze mnie kilka lat temu w Łużniku dopływie Koziego Brodu, w czasie gdy Łużnik wysychał w końcowym odcinku można było spotkać martwe pojedyncze okazy)

stawonogi:

• Mrówkolew wydmowy Myrmyleon bore – licznie występuje na Pustyni Błędowskiej (gatunek bardzo wysokiego ryzyka);
• Czerwończyk nieparek Lycanea dispar – spotykany w dolinie Białej Przemszy w rejonie Błędowa i Kluczy (gatunek niskiego ryzyka);
• Rak szlachetny Astacus astacus – znany z jednego stanowiska w Sławkowie (gatunek wysokiego ryzyka).

 cietrzew Czerwona Księga
Cietrzew
 kulon
Kulon
 minog strumieniowy
Minóg strumieniowy



 czerwonczyk
Czerwończyk nieparek
Źródła:
1. www.wikipedia.pl
2. „Kraina Białej Przemszy. Przyroda i Człowiek.” Stowarzyszenie Szansa Białej Przemszy, pod red.: A. Czyloka, J. Niewdany, A. Tyca, Olkusz 2006.(strona 116).
3. Rysunki ptaków: Władysław Siwek, „Ptaki Europy”, ELIPSA Warszawa 1990.
4. Rysunek minoga: Janusz Towpik, „Ryby wód polskich. Atlas.” A.Rudnicki, WSiP Warszawa 1989.
5. Zdjęcie motyla: Łukasz Drążewski
Udostępnij
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Zostaw swój komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *